Czy polska nauka ma się dobrze? Ilu badaczy pracuje w instytucjach naukowych? Która gałąź nauki jest najsilniejsza?

OPRAC.:
Małgorzata Meszczyńska
Małgorzata Meszczyńska
Czy polska nauka jest zdominowana przez mężczyzn? Jak się okazuje, kobiet w nauce jest niewiele mniej, niż ich kolegów. Wśród wszystkich osób prowadzących działalność badawczo-rozwojową,  w instytucjach naukowych kobiety stanowiły 45 proc.
Czy polska nauka jest zdominowana przez mężczyzn? Jak się okazuje, kobiet w nauce jest niewiele mniej, niż ich kolegów. Wśród wszystkich osób prowadzących działalność badawczo-rozwojową, w instytucjach naukowych kobiety stanowiły 45 proc. Fot. NCI / unsplash
Polska zajmuje 5. miejsce w Unii Europejskiej pod względem liczby badaczy. W ramach polskiego systemu nauki działa w sumie 608 instytucji naukowych. Co trzecia z nich zlokalizowana jest w województwie mazowieckim. 22 proc. badaczy reprezentuje nauki inżynieryjno-techniczne, a kobiety stanowią 45 proc. personelu badawczo-rozwojowego, zatrudnionego w sektorze nauki. Taki obraz polskiej nauki wyłania się z najnowszego raportu OPI. Co to oznacza w praktyce?

Spis treści

Piąte miejsce w Unii Europejskiej

Jak wygląda nauka w Polsce? Ośrodek Przetwarzania Informacji (OPI) na zlecenie Ministerstwa Edukacji i Nauki przygotował raport „Nauka w Polsce 2022”. W publikacji znalazła się charakterystyka sytuacji do 2021 roku. Tam, gdzie to było możliwe, zostały zawarte także statystyki z roku 2022. Dane zestawiono z tymi zebranymi w poprzednich latach, a także porównano ze wskaźnikami dotyczącymi innych państw.

Jak podkreślają autorzy opracowania, nowy raport OPI trafnie opisuje zmiany zachodzące w Polsce na tle szerszych tendencji w Europie i na świecie. Z zebranych danych wynika np., że Polska zajmuje 5. miejsce w UE pod względem liczby badaczy. W ramach polskiego systemu nauki funkcjonuje łącznie 608 instytucji naukowych, zatrudniających w sumie 124 600 osób.

Zdecydowana większość kadry jest zatrudniona w uczelniach publicznych (73 proc.), 12 proc. w instytutach badawczych, 8 proc. w  instytutach PAN, 6  proc. w uczelniach niepublicznych, a poniżej 1 proc. w pozostałych instytucjach.

O czym mówi raport „Nauka w Polsce”?

Według kierownictwa Ośrodka Przetwarzania Informacji, który przygotował raport, opracowanie jest swego rodzaju cyklicznym monitoringiem stanu nauki w Polsce. Poprzednia edycja raportu została opracowana w 2019 roku.

– Okres dzielący ostatnie opracowanie od obecnego był dla społeczności naukowej bezprecedensowy. Pandemia Covid-19 nie tylko wymagała wielu zmian w działaniu instytucji naukowych i dostosowania planów (np. konferencyjnych, stypendialnych) do nowej rzeczywistości, ale też bardziej niż kiedykolwiek skierowała oczy społeczeństwa na pracę naukowców, od których oczekiwano odpowiedzi i rozwiązań. Wynalezienie szczepionki w rekordowo krótkim czasie to tylko jeden z dowodów na to, jak duże znaczenie ma sprawna i ponadpaństwowa współpraca naukowców – podkreśla dr inż. Jarosław Protasiewicz, dyrektor Ośrodka Przetwarzania Informacji.

Jak zaznacza szef OPI, kształtowanie i wdrażanie polityki naukowej to proces wymagający stałej obserwacji trendów i zmian zachodzących w tym obszarze.

– Intencją ekspertów OPI, którzy przygotowali raport, było dostarczenie rzetelnych informacji wszystkim osobom zainteresowanym stanem nauki w Polsce – dodaje dr Protasiewicz.

Dane do opracowania zbierali i analizowali: Joanna Mirosław, Agata Roguz, Paulina Wiktorko, Bartosz Pawlik, dr Marzena Feldy, Paulina Drężek-Kłoczko oraz Marta Czarnocka-Cieciura.

Jak wygląda dziś polska nauka?

Według danych pochodzących ze Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym POL-on w 2021 roku funkcjonowało:

  • 369 szkół wyższych (w tym 131 uczelni publicznych),
  • 78 instytutów Polskiej Akademii Nauk,
  • 102 instytuty badawcze (w tym 32 instytuty Sieci Łukasiewicz),
  • 59 innych instytucji.

Najliczniejszą grupę wśród pracowników badawczo-rozwojowych (B+R) stanowili doktorzy (44 proc.), którzy przeważali zwłaszcza na uczelniach i w instytutach PAN. W instytutach badawczych oraz pozostałych podmiotach dominowały osoby z tytułem zawodowym magistra lub magistra inżyniera. W sektorze nauki jest ich w sumie 16 proc. Samodzielni pracownicy naukowi, czyli osoby ze stopniem doktora habilitowanego i tytułem profesora, stanowili odpowiednio: 27 i 13 proc. personelu B+R. Najwięcej pracowników B+R reprezentowało nauki inżynieryjno-techniczne, społeczne oraz ścisłe i przyrodnicze. Pracownicy uczelni publicznych stanowili zdecydowaną większość w dziedzinach:

  • sztuki (97 proc.),
  • nauk humanistycznych (83 proc.),
  • społecznych (81 proc.)
  • medycznych (78 proc.).

Pracownicy instytutów badawczych stanowili natomiast znaczący odsetek personelu nauk rolniczych (28 proc.) inżynieryjno-technicznych (24 proc.). Pracownicy instytutów PAN są z kolei najliczniej reprezentowani w naukach ścisłych i  przyrodniczych (25 proc.).

Mazowieckie naukowym liderem

– Co trzecia instytucja naukowa zlokalizowana jest w województwie mazowieckim. Znajduje się tam 211 podmiotów – mówi dr Marzena Feldy, kierownik Laboratorium Analiza Statystycznych w OPI.

Znacznym potencjałem naukowym mogą wykazać się również województwa:

  • wielkopolskie (58 podmiotów),
  • śląskie (55 podmiotów),
  • małopolskie (49 podmiotów)
  • dolnośląskie (43 podmioty).

– W każdym z tych województw funkcjonuje więcej niż dziesięć uczelni publicznych, a także wiele niepublicznych szkół wyższych. Najwięcej instytutów Polskiej Akademii Nauk, poza mazowieckim (43 instytuty), znajduje się w województwie małopolskim (11  podmiotów). W województwie śląskim zlokalizowanych jest natomiast aż 11 instytutów badawczych – dodaje doktor Feldy.

Czy nauka jest kobietą?

Czy polska nauka jest zdominowana przez mężczyzn? Jak się okazuje, kobiet w nauce jest niewiele mniej, niż ich kolegów. Wśród wszystkich osób prowadzących działalność badawczo-rozwojową, w instytucjach naukowych kobiety stanowiły 45 proc.

Jak podają autorzy raportu, największy odsetek kobiet pracował w dziedzinie nauk medycznych oraz rolniczych (po  58  proc.). Stanowiły też nieco ponad 50 proc. personelu w naukach humanistycznych oraz społecznych. Największa dysproporcja między płciami wystąpiła w przypadku nauk teologicznych (9  proc. kobiet) oraz inżynieryjno-technicznych (28 proc. kobiet).

Niestety, statystyki wskazują, że na kolejnych etapach kariery naukowej maleje liczba i udział kobiet wśród pracowników B+R. Najbardziej wyrównane proporcje płci występowały wśród osób ze stopniem magistra lub magistra inżyniera oraz doktora (odpowiednio 49 proc. i 51 proc. kobiet). W grupie doktorów habilitowanych udział kobiet wyniósł już tylko 42  proc. Natomiast wśród osób z tytułem profesora kobiety stanowiły zaledwie 27 proc.

Polska nauka otwarta na świat

Zebrane przez OPI dane wskazują też, że Polska jest uczestnikiem wielu międzynarodowych organizacji i konsorcjów wykorzystujących tak zwaną big science. Polscy badacze należą do takich prestiżowych gremiów jak:

  • Europejska Organizacja Badań Jądrowych (CERN),
  • Europejskie Obserwatorium Południowe (ESO),
  • Europejskie Laboratorium Biologii Molekularnej (EMBL)
  • Konsorcjum na rzecz Europejskiej Infrastruktury Badawczej (ERIC).

– Uczestnictwo w tych instytucjach umożliwia polskim naukowcom między innymi prowadzenie badań z wykorzystaniem unikalnego i  zaawansowanego technologicznie zaplecza badawczego, a także udział w programach stażowych, doktoranckich i postdoktorskich – podkreślają autorzy raportu „Nauka w Polsce 2022”.

Wyraźnie wzrasta również umiędzynarodowienie polskiej nauki. Na koniec 2022 roku Ministerstwo Edukacji i  Nauki posiadało aż 200 umów międzynarodowych o współpracy w obszarze nauki, szkolnictwa wyższego lub nauki i szkolnictwa wyższego. Umowy te zostały zawarte z 95 państwami.
Najwięcej obowiązujących umów dwustronnych Polska podpisała z:

  • Niemcami (8),
  • Austrią (6),
  • Czechami (5)
  • Słowacją (5),
  • Argentyną (4),
  • Grecją (4),
  • Gwineą (4),
  • Izraelem (4),
  • Rumunią (4),
  • Słowenią (4),
  • Ukrainą (4).

Polscy naukowcy wracają do kraju?

– W badanym okresie zrealizowano także wiele inicjatyw, które efektywnie niwelowały skutki tzw.  drenażu mózgów. Dotychczas rozstrzygnięto konkursy w czterech edycjach programu NAWA – Polskie Powroty. Laureaci tej inicjatywy mają możliwość stworzenia własnej grupy projektowej do realizacji badania. Łącznie sfinansowano 67 projektów – informują badacze z OPI.

W efekcie programu, 19 naukowców wróciło do Polski ze Stanów Zjednoczonych, 17 z Wielkiej Brytanii, a dziewięcioro z Niemiec. Pozostałe państwa, w których zatrudnieni byli laureaci dotychczasowych edycji programu to: Japonia, Belgia, Austria, Szwajcaria, Holandia, Hiszpania, Korea Południowa, Singapur, Oman, Włochy, Irlandia, Francja, Dania, Chiny i Australia.

od 16 lat
Wideo

Dziś 81. rocznica Ludobójstwa na Wołyniu

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na strefaedukacji.pl Strefa Edukacji