Jadała z Orzeszkową i studiowała na „babskim uniwersytecie”. Oto Helena Radlińska – przedstawicielka „pedagogiki przeżywanej”

Magdalena Konczal
Magdalena Konczal
Helena Radlińska – twórczyni pedagogiki społecznej w Polsce, pedagożka.
Helena Radlińska – twórczyni pedagogiki społecznej w Polsce, pedagożka. Mateusz Opasiński, lic. CC BY-SA 3.0
Udostępnij:
Oficerka oświatowa do walki z analfabetyzmem. Twórczyni koncepcji pedagogiki społecznej w Polsce. Pracowniczka naukowa w Wolnej Wszechnicy Polskiej. Wykształciła całe pokolenie społeczników, realizujących postulowane przez nią idee. Zarówno w publikacjach, jak i w swoim życiu pokazywała, że najważniejszy jest człowiek. A będąc młodą dziewczyną, jadała z… Sienkiewiczem, Paderewskim i Orzeszkową. Oto krótka historia tego, jak przeszło sto lat temu Helena Radlińska zmieniała oblicze polskiej oświaty.

Niedzielne obiady z Konopnicką i „babski uniwersytet”

Korzenie miała żydowskie. Przyszła na świat w artystycznej rodzinie. Jej ojciec, Aleksander Rajchman, był pierwszym założycielem Filharmonii Narodowej, a matka Melania z Hirszfeldów – pisarką. Helena Radlińska przesiąkała atmosferą panującą w domu. Na niedzielne spotkania zapraszano m.in. Elizę Orzeszkową, Henryka Sienkiewicza, Ignacego Jana Paderewskiego i Marię Konopnicką.

Dla Heleny Radlińskiej, która została wychowana w inteligenckiej rodzinie, bardzo ważna była edukacja. Właśnie dlatego zdecydowała się uczestniczyć w tajnych wykładach Uniwersytetu Latającego, który przez wzgląd na dużą liczbę kobiet, zwany był również „babskim uniwersytetem”. Od samego początku pokazywała, że jest kobietą czynu.

Po ukończeniu kursów na Uniwersytecie Latającym pracowała w czytelni Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności. To tam zainteresowała się tematyką czytelnictwa i bibliotekarstwa. W wieku 23 lat wzięła ślub z lekarzem Zygmuntem Radlińskim, z którym poznała się podczas tajnych zgromadzeń, związanych z tematyką oświaty.

„Obowiązki współżycia społecznego” i strajki nauczycieli

Pod wpływem zawodu męża skończyła kursy pielęgniarskie i pracowała na rzecz najbardziej potrzebujących. To doświadczenie przyczyniło się także do późniejszego sformułowania myśli pedagogicznej. Helena Radlińska po latach wspominała: „leczenie najuboższych, częstokroć żyjących poza jakąkolwiek więzią społeczną, krzywdzonych i wykolejonych, przekraczało miłosierdzie, ukazując obowiązki współżycia społecznego”.

Rok później zaczęła aktywną karierę nauczycielską. Pracowała w szkołach „ukrytych”, ale także jawnych. Była jedną z przywódczyń walki o polską szkołę. Uczestniczyła w strajkach nauczycieli. Helena Radlińska działała w związkach nauczycielskich m.in. w Kole Wychowawców.

W 1906 roku Zygmunta Radlińskiego za działalność polityczną zesłano na Syberię. Parze udało się zbiec do Krakowa. Radlińska działała w Centralnym Biurze Szkolnym, gdzie kształcono ludzi związanych z oświatą. Z drugiej strony aktywnie zaangażowała się także w działalność narodowo-wyzwoleńczą.

Związała się ze stronnictwem Józefa Piłsudskiego. Została członkinią Naczelnego Komitetu Narodowego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wciąż angażowała się w działania na rzecz lepszej edukacji. Pracowała w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W latach 1919-1921 została oficerem oświatowym do spraw walki z analfabetyzmem.

Przedstawicielka „pedagogiki przeżywanej”

Ostatecznie Helena Radlińska porzuciła jednak karierę wojskową i zdecydowała się całkowicie poświęcić oświacie. Trafiła wówczas na Wolną Wszechnicę Polską – prywatną uczelnię w Warszawie, która związana była z tradycją Uniwersytetu Latającego. To właśnie tam powstały najważniejsze prace pedagogiczne Radlińskiej. Na uczelni kształcono ludzi zaangażowanych w pracę na rzecz drugiego człowieka. Jak wspomina Ludwik Krzywicki – założyciel Wolnej Wszechnicy Polskiej – panowała tam niezwykła atmosfera, którą tworzyli prawdziwi entuzjaści i entuzjastki:

„Wśród uczestników byli ludzie różnych sfer: tacy, co wyszli spomiędzy włościan, inni spośród inteligencji pracującej, jeszcze inni z ziemiaństwa – osoby różnych przekonań, różnych doświadczeń osobistych, odmiennego punktu widzenia. Ale wszystkich łączyło jedno: zapał do pracy ku korzyści pospólności społecznej. Pobyt wśród tych entuzjastów i entuzjastek był dla mnie swego rodzaju narkotykiem. Ta wiara we własne siły, co wydobywała się w ich wynurzeniach, ta chęć pracy społecznej, co przemawiała całym ich zachowaniem się, jak gdyby mnie odmładzały. Opuszczałem wykład podniecony, z powiększonym zasobem sił do pracy”.

W trakcie wojny Helena Radlińska nie zaprzestała swojej działalności. Dla studentów organizowała tajne wykłady. Zaangażowała się także w ruch oporu. W swoich licznych pracach, z których najbardziej znany jest referat „Z zagadnień pedagogiki społecznej”, ukazywała znaczenie pozaszkolnej oświaty, służby społecznej i wychowania, które ma prowadzić do odnajdywania własnego „ja”.

Po wojnie pedagożka rozpoczęła pracę w murach Uniwersytetu Łódzkiego, gdzie wcześniej mieścił się jeden z oddziałów Wolnej Wszechnicy Polskiej. Aż do śmierci w 1954 roku kształciła tam kolejne pokolenia pedagogów.

Do dziś mówi się o niej, że była przedstawicielką „pedagogiki przeżywanej”* – nie tylko tworzyła definicje i teorie, ale także, a może przede wszystkim, żyła tym, o czym pisała, w swoje koncepcje angażowała całą siebie.

*termin stworzony przez Sergiusza Hassena.

Źródła:

  • Ludwik Krzywicki, Wspomnienia, Czytelnik, Warszawa 1951
  • ngo.pl
  • Biuro Prasowe Uniwersytetu Łódzkiego

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na Twitterze!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na Twiterze!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

miejsce #1

Lenovo

Lenovo ThinkBook 15p 15,6'/i5/16GB/512GB/Win10Pro (20V30007PB)

5 861,23 zł3 200,00 zł-45%
miejsce #2

Acer

Acer Aspire Vero 15,6"/i5/8GB/512GB/Win11 (NX.AYCEP.002)

3 499,00 zł2 599,00 zł-26%
miejsce #3

Lenovo

Lenovo V14 14,1"/i3/8GB/256GB/NoOS (82C401BSPB)

2 265,00 zł1 839,00 zł-19%
miejsce #4

HP

Hp 17-CN0053CL 17,3"/i5/12GB/1TB+512GB/Win10 (316H8UA)

3 275,00 zł2 699,00 zł-18%
miejsce #5

ASUS

Asus ZenBook 14 14"/R5/16GB/512GB/Win11 (UM425UAKI216W)

4 449,00 zł3 699,00 zł-17%
miejsce #6

Apple

Apple MacBook Air 13 13,3"/M1/16GB/256GB/macOS (Z12A0006E)

6 999,00 zł5 999,00 zł-14%
Materiały promocyjne partnera

Poznaj świat finansów z Centrum Pieniądza NBP

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Strefa Edukacji
Dodaj ogłoszenie