Miejsce zamieszkania ma wpływ na dostęp do edukacji wyższej? Co może ułatwić młodzieży z obszarów wiejskich dostęp do studiów?

OPRAC.:
Barbara Wesoła
Barbara Wesoła
PAP
PAP
Młodzież z obszarów wiejskich ma utrudniony dostęp do miejsc na studiach? Problem przeanalizowali badacze z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika
Młodzież z obszarów wiejskich ma utrudniony dostęp do miejsc na studiach? Problem przeanalizowali badacze z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 123rf.com
Za sprawą niżu demograficznego w ostatniej dekadzie zwiększył się w Polsce dostęp do bezpłatnych studiów dla młodzieży wiejskiej. Miejsce zamieszkania jest jednak ciągle czynnikiem różnicującym dostęp do edukacji wyższej — informuje zespół z UMK w Toruniu. Według ekspertów potrzeba solidnych inwestycji w szkolnictwo na obszarach wiejskich, aby rozwiązać ten problem. Jakie kierunki studiów najczęściej wybiera młodzież pochodząca ze wsi?

Dostęp do studiów dla młodzieży wiejskiej poprawił się w ostatniej dekadzie

„W ciągu ostatniej dekady dostęp do miejsc na studiach dla młodzieży wiejskiej wyraźnie się poprawił” - mówi dr hab. Dominik Antonowicz, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wraz z dr. Krzysztofem Wasielewskim i dr. Jarosławem Domalewskim na łamach „Tertiary Education and Management” opublikował on wnioski z badań dotyczących dostępności studiów dla młodzieży wiejskiej.

Profesor z UMK, Dominik Antonowicz dodaje, że nadal jednak na najbardziej prestiżowych uczelniach i kierunkach studiów młodzież ze wsi wciąż jest niedoreprezentowana.

Naukowcy zauważają, że w populacji Polaków pochodzenie wiejskie ma ok. 40 procent osób. Nieco inaczej proporcja ta wygląda na uczelniach. Na poszczególnych uczelniach wygląda to następująco:

  • na Uniwersytecie Warszawskim pochodzenie wiejskie w 2018 r. deklarowało niecałe 19 proc. osób,
  • na Uniwersytecie Wrocławskim — niemal 25 proc.,
  • na UKSW w Warszawie było to 27 proc.,
  • na UMK – 33 proc.,
  • na Uniwersytecie Opolskim – 36 proc. studentów pochodziło z obszarów wiejskich.

Odsetki te jednak na każdej z tych uczelni systematycznie rosną. Dekadę wcześniej (2006 r.) było to odpowiednio: 8 proc. (UW), 11 proc. (UWr), 15 proc. (UKSW), 18 proc. (UMK) i 33 proc. (UO).

Zdaniem autorów publikacji zjawiskiem, które w Polsce pomogło osobom z obszarów wiejskich w dostępie do studiów, było umasowienie kształcenia na poziomie wyższym, obserwowane w latach 90. XX wieku.

Badacze jednak zaznaczają, że młodzież z obszarów wiejskich, która zyskała wtedy łatwiejszy dostęp do studiów, trafiała najczęściej na studia płatne i studiowała na kierunkach o niskiej selektywności. „Natomiast jej szanse na studia na elitarnych kierunkach stacjonarnych w uczelniach publicznych wciąż pozostawały niewielkie” – zwracają uwagę naukowcy.

Sytuacja zaczęła się zmieniać wraz ze wkraczającym do szkół wyższych niżem demograficznym. Równolegle następowała wtedy tzw. inflacja dyplomów — studia kończyła tak duża część młodzieży, że dyplom stracił prestiż i przestał być gwarantem zatrudnienia. A to sprawiło, że „ochłodziły się aspiracje edukacyjne” młodego pokolenia — relacjonują autorzy analiz. I zauważają, że w tej sytuacji uczelnie sięgnęły po kandydatów na studia, którzy dotąd zwykle się nie dostawali.

Z czego wynika to, że młodzież z obszarów wiejskich ma wciąż utrudniony dostęp do studiów?

Zespół z UMK podkreśla, że polska wieś nigdy nie była monolitem, co widać na przykładzie obszarów podmiejskich i peryferyjnych. W dużym uogólnieniu słabsze szanse młodzieży z obszarów wiejskich wynikają m.in.

  • z ograniczonego dostępu do dobrej jakości szkół podstawowych i średnich,
  • oraz z różnic w aspiracjach środowisk, z których młodzież się wywodzi.

„Charakterystyki społeczno-ekonomiczne rodzin wiejskich (niższy poziom wykształcenia rodziców, niższy status ekonomiczny) wpływają na auto selekcję młodzieży wiejskiej. Te młode osoby wybierają szkoły maturalne łatwiej dostępne, o gorszych wynikach na egzaminie maturalnym, o niższym prestiżu. A to później przekłada się na wybory uczelni i kierunków studiów — o mniejszym prestiżu akademickim, postrzeganych jako łatwiejsze, mniej selekcyjne i dające większą szansę na ich ukończenie” - tłumaczy Dominik Antonowicz.

Jak dodaje, wybory te mają przełożenie na odmienną alokację młodzieży na rynku pracy i w społecznej strukturze, utrwalając często wcześniejsze nierówności społeczne.

Badacze zauważają, że różnice w dostępie do szkolnictwa wyższego przechodzą w Polsce z nierówności wertykalnych — w stronę nierówności horyzontalnych. Co to oznacza? Dawniej różnice między młodzieżą z miast i wsi polegały na tym, czy uzyskuje się wyższe wykształcenie, czy nie. Obecnie różnice dotyczą tego, jaką się kończy uczelnię i jaki wybierze kierunek.

Jakie kierunki studiów wybiera młodzież z obszarów wiejskich?

Największy udział młodzieży wiejskiej wśród ogółu studiujących można zaobserwować na kierunkach studiów właściwych dla takich dyscyplin, jak rolnictwo i ogrodnictwo oraz nauki leśne. Na takich kierunkach młodzi mieszkańcy wsi stanowią ponad połowę studentów – opowiada dr hab. Dominik Antonowicz, UMK w Toruniu

Sporo młodzieży z obszarów wiejskich (odsetek między 30, a 50 proc.) wybiera także kierunki, które – jak dodaje naukowiec – w jakiejś mierze są definiowane, jako nauczycielskie i kobiece:

  • pedagogika,
  • teologia,
  • matematyka,
  • geografia,
  • biologia.

Młodzież wiejska jest z kolei w wyraźnej mniejszości na kierunkach anglojęzycznych (poniżej 10 proc.), związanych ze sztuką (poniżej 10 proc.), na psychologii, kognitywistyce czy kierunkach o komunikacji społecznej i mediach (poniżej 20 proc.).

Jakie systemowe działania mogą wspierać młodzież z obszarów wiejskich w podejmowaniu studiów?

W odpowiedzi Dominik Antonowicz podaje przykłady podejmowanych, różnym skutkiem działań:

Pierwszy - historyczny, to „wprowadzenie w latach 60. XX wieku punktów za pochodzenie chłopskie i robotnicze, uwzględnianych w procesie rekrutacji do szkół wyższych. Rozwiązanie to okazało się nieskuteczne i nie przyczyniło się do zwiększenia szans edukacyjnych młodzieży ze środowisk defaworyzowanych” - przypomina. Drugim przykładem było powołanie na przełomie stuleci publicznych uczelni zawodowych (obecnie akademii nauk stosowanych), które w założeniu były nieodpłatne i „blisko domu”. Miały się przez to przyczynić do zwiększenia dostępności wyższego wykształcenia między innymi dla młodzieży wiejskiej.

„To rozwiązanie w pewnym stopniu można uznać za udane — zważywszy na fakt, że blisko połowa studentów tych szkół pochodzi ze wsi, podczas gdy w uczelniach akademickich jest to jedna trzecia” - podaje ekspert.

Nasze badania pokazują, że problem ograniczonej dostępności młodzieży wiejskiej do kształcenia na poziomie wyższym nadal istnieje — choć w mniejszej skali. Bez solidnych inwestycji w szkolnictwo na obszarach wiejskich nie sposób go będzie skutecznie rozwiązać - podsumowuje badacz z UMK.

Aktualnie zespół w Katedrze Badań nad Nauką i Szkolnictwem Wyższym na UMK realizuje projekt dotyczący publicznych uczelni zawodowych. Działania te są finansowane z programu „Nauka dla Społeczeństwa” MEiN.

Źródło:

emisja bez ograniczeń wiekowych
Wideo

Pierwszy trening polskich piłkarzy pod okiem 2500 kibiców

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na strefaedukacji.pl Strefa Edukacji