Trudna rozmowa w szkole? Tych 3 pułapek unikaj podczas rozmów z uczniem lub nauczycielem

Małgorzata Meszczyńska
Małgorzata Meszczyńska
Jedną z pułapek, w którą bardzo łatwo wpaść podczas prowadzenia rozmów na zapalne tematy, jest zakładanie intencji rozmówcy oraz ich złe odczytywanie.
Jedną z pułapek, w którą bardzo łatwo wpaść podczas prowadzenia rozmów na zapalne tematy, jest zakładanie intencji rozmówcy oraz ich złe odczytywanie. Fot. Kelly Sikkema/unsplash
Trudne rozmowy w szkole. Jak dyrektor może skutecznie zdyscyplinować nauczyciela? Czy rozmowa nauczyciela z krnąbrnym uczniem może nie być zwykłym łajaniem? Czego unikać w rozmowie, aby przyniosła odpowiedni skutek, a nie była tylko wytykaniem błędów i nagromadzeniem złych emocji? Jak poprowadzić rozmowę, aby oczyścić atmosferę i zbudować porozumienie? Oto pułapki, których radzą unikać eksperci i praktycy, a także rady, jak przeprowadzić satysfakcjonującą rozmowę na trudny temat.

Spis treści

Czego unikać podczas trudnej rozmowy?

Czym jest trudna rozmowa? Z pewnością nie jest to pogawędka na miły dla obu stron temat. Trudna rozmowa w szkole może dotyczyć problemów w pracy i nauce. Jeśli ma ją przeprowadzić dyrektor z podległym mu nauczycielem, może być to rozmowa na temat uwag zgłaszanych przez współpracowników, zaleceń do sposobu prowadzenia lekcji. Może ona też dotyczyć problemów z komunikacją albo traktowaniem uczniów, sygnalizowanych właśnie przez uczniów lub ich rodziców.

Na linii nauczyciel – uczeń, trudne rozmowy to najczęściej problemy w nauce, lekceważenie szkolnych obowiązków, szeroko pojęte złe zachowanie.

Jak poprowadzić rozmowę na trudny temat, aby nie była zwykłą strata czasu i nagromadzeniem pretensji i złych emocji? Jak podkreśla Danuta Sterna – wykładowczyni i nauczycielka, promotorka oceniania kształtującego, najważniejsze jest unikanie trzech powszechnych „pułapek”, które czyhają na inicjatora takiej rozmowy. Są to:

  • odchodzenie od tematu,
  • zakładanie intencji rozmówcy
  • skupianie się na tym, co już było.

Pułapka pierwsza: zbaczanie z tematu

Pierwszą pułapką, która czeka na inicjatora trudnej rozmowy, jest zbaczanie z tematu. Dlaczego tak się dzieje?

– W trudnej rozmowie bardzo łatwo jest zboczyć z tematu. Dzieje się tak dlatego, że rozmówca broniąc się, zmienia temat. Może np. powiedzieć: „Inni nie mają dobrego zdania o twoim zarządzaniu” i wtedy rozmowa przenosi się na rozmowę o innej osobie i na inny temat – mówi Danuta Sterna.

Co zatem zrobić, żeby nie dać się przekierować na inny temat?

– Warto na samym początku ustalić, co będzie przedmiotem rozmowy i jeśli rozmowa zbacza, to wracać do jej zapowiedzi. Ta zapowiedź musi być wcześniej dobrze przemyślana. Jeśli określimy ją jako: „Moją intencją jest zrozumienie twojego punktu widzenia”, to głównym celem będzie wysłuchanie rozmówcy, ale gdy powiemy: „Moim zamiarem jest pomóc ci z planem osiągnięcia zamierzeń”, to celem jest znalezienie rozwiązania i zaplanowanie działań. Wyznaczenie intencji na początku rozmowy pomaga skupić się na temacie – podkreśla ekspertka.

Również rozmowa prowadzona przez nauczyciela z uczniem ma duże szanse zboczyć z głównego tematu.

– Naturalną tendencją nauczyciela jest „naprawienie całego ucznia” za jednym zamachem. Dlatego nauczyciel stara się poruszyć wszystkie tematy i intencja spotkania się rozmywa. Dodatkowo, przy wzmożonym ataku uczeń przyjmuje pozycją obronną, która nie sprzyja zmianie – tłumaczy Sterna i dodaje, że w tym przypadku znakomicie sprawdzi się zasada „mniej znaczy lepiej”: warto jasno zakomunikować uczniowi intencję spotkania i trzymać się jej w trakcie rozmowy.

Pułapka druga: zakładanie intencji rozmówcy

Kolejną z pułapek, w którą bardzo łatwo wpaść podczas prowadzenia rozmów na zapalne tematy, jest zakładanie intencji rozmówcy oraz ich złe odczytywanie.

– Czasami źle odczytujemy intencje rozmówcy, szczególnie gdy mamy za sobą nieudane wcześniejsze z nim rozmowy. Zakładamy, że osoba ma nieczyste intencje i wiemy już, jak się zachowa podczas rozmowy. Uprzedzamy się do niej. To blokuje zmianę w zachowaniu rozmówcy – ostrzega Danuta Sterna.

Podczas dyskusji warto więc uważnie obserwować rozmówcę. Istotne jest, aby powstrzymać się od osądu. Można natomiast dzielić się konkretnymi spostrzeżeniami, np.: „Zauważyłem, że właśnie przewróciłeś oczami, kiedy wspomniałem o nowym pomyśle”.

– Obserwacja jest faktem, a percepcja postrzegania sytuacji jest już interpretacją. Dopiero po obserwacji można przejść do sprawdzenia swojej interpretacji. Można na przykład zapytać: „Wnioskuję, że objawem tego jest to, że nie zgadzasz się z propozycją? Czy mam rację?”. Takie pytanie daje przestrzeń na szczerą rozmowę. Rozmówca może się zastanowić i zgodzić się lub nie z interpretacją jego reakcji – tłumaczy ekspertka.

Podobnie jest w przypadku rozmowy nauczyciela z uczniem. Nauczyciele często z góry „wiedzą”, jak uczniowie się zachowają. Przypisują im złe intencje, bywa, że posądzają ich o złośliwość, lenistwo i świadomą niechęć do nauki.

– Podczas mądrze prowadzonej rozmowy, warto sprawdzać z uczniem, czy dobrze odczytujemy jego zamiary i intencje. Nawiązując pełną zrozumienia rozmowę z uczniem, dajemy mu szansę na szczerość i planowanie zmiany – zaznacza Danuta Sterna.

Pułapka trzecia: skupianie się na przeszłości

Pułapka polegająca na skupianiu się w rozmowie na przeszłości, częściowo łączy się z poprzednią. Złe doświadczenia z przeszłości, czy wcześniejsze rozczarowania, mogą rzutować na nastawienie i przebieg rozmowy. Mogą też być tzw. samospełniającą się przepowiednią.

– Jeśli dana sytuacja się powtarza, to z dużym prawdopodobieństwem można sądzić, że nie zadbano o jej zmianę w przeszłości. Możliwe, że ty sam nie zadbałeś wcześniej o zmianę. Może ci się wydawać, że reagowałeś właściwie, np. mówiłeś na ten temat wiele razy, ale jeśli nie przyniosło to rezultatów, to znaczy, że dawałeś na to jednak przyzwolenie. Kluczem wyjścia z tej pułapki jest udzielanie szczerych informacji zwrotnych, bez intencji skrzywdzenia drugiej osoby lub próby jej „naprawy” – wyjaśnia Danuta Sterna, promotorka edukacyjnych innowacji opartych na dialogu oraz oceniania kształtującego.

Choć podczas rozmowy, która dotyczy trudnych sytuacji i ma na celu np. zmianę zachowania, albo zmotywowanie ucznia do pracy, naturalne jest odnoszenie się w rozmowie do jego poprzednich dokonań, czyli do przeszłości. To sprawia, że granica pomiędzy konieczną analizą dotychczasowych działań, a „pułapką powracania do przeszłości” jest bardzo cienka.

– Mówimy, że informacja zwrotna powinna odnosić się do już wykonanej pracy ucznia. Jednak Dylan Wiliam, światowy lider oceniania kształtującego, zwraca uwagę, że informacja zwrotna ma się odnosić do przyszłości. Chodzi o skupienie się na tym, co trzeba lepiej wykonać w przyszłości. Podobnie jest w rozmowie, jeśli stale podkreślamy „winy” ucznia, to wzbudzamy w nim tylko potrzebę obrony i brak nadziei na przyszłość. Dobra rozmowa z uczniem to taka, w której on sam znajdzie dla siebie pomysł na poprawę w przyszłości – podkreśla Danuta Sterna.

Jak skutecznie rozmawiać na trudne tematy?

Oto kilka podstawowych zasad, których przestrzeganie pomoże poprowadzić rozmowę tak, aby uniknąć typowych pułapek i da szansę na rozwiązanie problemu, którego przecież rozmowa dotyczy:

  • Mów czego chcesz, a nie czego nie chcesz. Na przykład zamiast powiedzieć: „Nie chcę, żebyś popełniał tak wiele błędów”, powiedz: „Chcę, abyś poprawił swoją skuteczność”.
  • Postawy typu: musisz, nie powinieneś, przestań itp., budzą reakcję obronną, która zamyka rozmowę.
  • Podstawową wskazówką jest orientowanie się na przyszłości, a nie przeszłości. Nie rozważajmy błędów przeszłości, ale zastanawiajmy się, jak ich można w przyszłości uniknąć.

źródło: Moja Oś Świata

emisja bez ograniczeń wiekowych
Wideo

Upalne dni bez stresu. Praktyczne sposoby na zdrowe lato

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na strefaedukacji.pl Strefa Edukacji