Analiza i interpretacja wiersza? Te środki stylistyczne powinien znać każdy ósmoklasista

Magdalena Ignaciuk
Magdalena Ignaciuk
Jakie środki stylistyczne musi znać każdy ósmoklasista?
Jakie środki stylistyczne musi znać każdy ósmoklasista? freepik.com
Analiza i interpretacja wiersza to elementy, które mogą pojawić się na egzaminie ósmoklasisty 2024 i są pewniakiem na maturze. Jakie środki stylistyczne powinien znać każdy ósmoklasista? Warto je znać, bo to łatwy sposób na zdobycie kilku punktów na egzaminie. Na czym polega analiza wiersza i jak się za nią zabrać? Wyjaśniamy, jakie środki stylistyczne występują w wierszach i pokazujemy przykłady ich wykorzystania.

Spis treści

Analizy wiersza – na co zwrócić uwagę?

Zanim przystąpimy do analizy wiersza, przeczytajmy go dokładnie i zastanówmy się nad jego budową.

  • Z ilu wersów i strof składa się utwór?
  • Do jakiego gatunku należy konkretny wiersz?
  • Czy zauważamy w utworze rymy?
  • Jakie środki stylistyczne wykorzystuje?

Wypiszmy na kartce wszystko, co uda nam się zauważyć na pierwszy rzut oka, a później rozpocznijmy pogłębioną analizę w oparciu o wiedzę, którą za chwilę przedstawimy.

Gatunki liryczne

Niektóre wiersze mają ściśle określony gatunek. Można rozpoznać go poprzez budowę – na przykład sonet lub tematykę – tren.

Gatunki liryczne, które wyróżnia się w szkole podstawowej:

  • Hymn – uroczysta i pochwalna pieśń sławiąca np. Boga, bohaterów, wydarzenia.
  • Fraszka – krótki, żartobliwy wiersz. Do fraszek zaliczamy utwory Jana Kochanowskiego, np. „Na lipę”, „Na zdrowie” czy „Na dom w Czarnolesie”.
  • Sonet – utwór poetycki, który rozpoznamy po schematycznej budowie. Składa się z czternastu wersów podzielonych na dwie strofy czterowierszowe oraz dwie trójwierszowe.
  • Pieśń – ma prostą budowę, refren i rytm. Możemy wyróżnić na przykład: pieśni patriotyczne, pochwalne, żałobne, religijne.
  • Tren – utwór opłakujący zmarłego i sławiący jego zalety i zasługi. Jan Kochanowski tworzył najbardziej znane w Polsce treny na cześć swojej zmarłej córki, Urszuli.

Środki stylistyczne w szkole podstawowej

Jakie środki stylistyczne powinien znać uczeń szkoły podstawowej?

  • Epitet – to wyraz określający rzeczownik, zwykle jest przymiotnikiem, np. kamienny most, nawiedzone domy, szare bloki, zimne morze.
  • Porównanie – zestawienie podobnych cech osoby, zjawiska, przedmiotu. Rozpoznajemy je po członach: jak, jakby, jako, jak gdyby, niby, niczym.
  • Metafora (przenośnia) – wyrażenie lub zwrot, w którym połączone wyrazy występują w nowym znaczeniu, nie należy rozumieć jej dosłownie, np. las rąk.
  • Onomatopeja (wyrazy dźwiękonaśladowcze) – to naśladowanie dźwięków, na przykład stukać lub stuk-stuk, szczekać lub hau-hau.
  • Zdrobnienie – wyraz nacechowany emocjonalnie, zdrobnień używamy, gdy mówimy o istotach niedorosłych, małych rzeczach albo w sytuacji, gdy chcemy wzbudzić w odbiorcy pozytywne skojarzenia, np. słoneczko, kurteczka, dzieciątko.
  • Zgrubienie – może wyrażać pogardliwy stosunek do kogoś lub czegoś, a także większy rozmiar opisywanej rzeczy, np. nochal, psisko.
  • Uosobienie (personifikacja) – nadanie zwierzętom, roślinom lub rzeczom cech charakterystycznych i zarezerwowanych wyłącznie dla ludzi, np. pies wybrał się na zakupy, stół zamyślił się.
  • Ożywienie – nadanie przedmiotom nieożywionym lub pojęciom abstrakcyjnym cech istot żywych, np. chusteczki powędrowały do śmietnika, morze ryknęło.
  • Apostrofa – bezpośredni, uroczysty zwrot do adresata, zwykle utrzymany w tonie podniosłym.
  • Anafora – celowe powtórzenie tego samego zwrotu albo słowa na początku kolejnych zdań lub wersów.
  • Pytanie retoryczne – pytanie, na które nie oczekujemy odpowiedzi.

Jeżeli już zwrócimy uwagę na to, że w wierszu znajdują się wymienione powyżej środki stylistyczne, zastanówmy się:

  • W jakim celu zostały wykorzystane?
  • Jakie mają znaczenie?
  • Co wyrażają?
  • Jak wpływają na odbiór utworu?

Taka analiza utworu lirycznego pomoże nam zrozumieć czytany utwór i odczytać przesłanie.

od 16 lat
Wideo

Dom drzewa w Miliczu. Nadleśnictwo Milicz

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na strefaedukacji.pl Strefa Edukacji