Dzisiaj essa i śpiulkolot, a kiedyś lajerkasta, krasnulka i żłób automatyczny. Tak mówila młodzież w latach 30. XX wieku

Magdalena Ignaciuk
Magdalena Ignaciuk
Specyficzny język charakterystyczny dla młodzieży to nie wymysł współczesności. Jak mówili uczniowie w wojennej Polsce?
Specyficzny język charakterystyczny dla młodzieży to nie wymysł współczesności. Jak mówili uczniowie w wojennej Polsce? Narodowe Archiwum Cyfrowe
Starsze pokolenia mają w zwyczaju narzekać na młodzież. Często język młodych ludzi jest niezrozumiały, uważany za dziwny, bywa wulgarny. Co roku wybieramy Młodzieżowe Słowo Roku. W ubiegłym roku była to „essa”, a w 2021 „śpiulkolot”. W tym roku w rankingu pojawiły się słowa takie jak: „bambik”, „cringe” czy „odklejka”. Specyficzny język młodzieży to jednak nie wymysł współczesnych. Jak wyglądała gwara uczniowska w 1939 roku? Co to znaczy „szukać pluskwy” lub „być żłobem automatycznym”? Oto najciekawsze powiedzonka młodzieży z lat 30. XX wieku. Niektórych słów nadal slangowo używamy, choć to może być już nieco boomerskie...

Spis treści

Język ewoluuje

Język jest żywy – jedne słowa stają się archaiczne, są zastępowane przez nowe. Czerpiemy z innych języków, tworzymy nowe przedmioty, szukamy dla nich nazw. Tak było na przykład z pocztówką, którą wymyślił Henryk Sienkiewicz.

Niektóre wyrazy są w języku polskim tak mocno zakorzenione, że nawet nie zdajemy sobie sprawy z ich obcego pochodzenia. Zapożyczeniami są na przykład: cmentarz i ołtarz, które pochodzą z języka łacińskiego, czy czajnik i tapczan wzięte z języka tureckiego. Oczywistym jest więc, że w 1939 roku na język młodzieży ogromny wpływ miały języki obce i gwara była zmienna w zależności od terytorium, na jakim przebywali uczniowie. Wiele wyrazów było wspólnych, ale zdarzały się też słowa typowe dla konkretnych regionów.

Jak wyglądał język młodzieży w latach 30. ubiegłego wieku?

Wiele wyrazów miało pochodzenie niemieckie, zdarzały się zwroty przejęte z książek i gazet. Niektóre powiedzonka są naprawdę zabawne, inne nieco wulgarne, jak to bywa w przypadku języka młodzieży.

  • O ludziach, którzy nie mieli włosów na głowie, mówiono, że są łysymi potomkami włochatych mamutów.
  • Środki lokomocji: kolej – bana, samochód – lajerkasta, dorożka – drynda, taradajka.
  • Zegarek to sikora.
  • Dzisiejsze pieniądze wówczas nazywano forsą, flotą, szroajnerami czy dudkami.
  • Mówiono również o paleniu papierosów, czyli kurzeniu, ćmieniu, ciachaniu, machaniu, sztachaniu, hajczeniu, cybuszeniu papierosów, które nazywano kumetami, ćmikami, ćmokami, ciukami, czy też fajkami.
  • Na zapalniczkę wołano lokomotywa.
  • Kiedy chciano się czymś pochwalić, zwrócić uwagę na coś interesującego, mówiono: Czaisz? Lip, jaki to fajne!
  • A jak nazywano bicie się z kolegami? Używano słów takich jak: dać łupnia, lać, luchać, buchać, grzmocić i knocić, gasić, baty wstawić, zalimonić.
  • Do walki zachęcano się słowami: bęc go w migdał, będzie gwizdał.
  • Ukraść, zabrać komuś coś to zajumać, podjumać, zwędzić, sknocić, zaiwanić.
  • Zaczepiać kogoś, prowokować, czyli szukać pluskwy.
  • Żarty to zgryrwa, lipa, kawał, granda, szpas, chryja, poruta, szum.
  • A jak wyrażano zadowolenie? Jak coś się komuś podobało, to mówiono sikalafą, klawo, fajno, byczo, morowo czy prima.
  • Jeżeli ktoś jest niemiły, nazywa się go: żłobem, żłobem automatycznym, stworem, twardym łbem.
  • Kogoś niezdarnego nazywano filemonem, fają, ciamajdą, dziamajdą, trąbą, niedorajdą, tłumokiem czy plafusem.
  • Oszukiwać, czyli naciągać, okiwać, wykiwać, wyprowadzić, oberać, wykantorwać, opylić, naciąć, zalać, zalać na dudka, omamić.
  • Kłamstwo to: bujda, kant, kmina, bujanie, lipa.
  • Szczegółowe odpytywanie nazywano braniem pod mac lub pod włos.

To tylko niektóre z powiedzonek młodzieży z wojennej Polski. Zostały one zebrane i wydane przez Ignacego Schreibera w 1939 roku w tekście „O gwarze uczniowskiej”.

Źródło: I. Schreiber, „O gwarze uczniowskiej”, Księgarnia „Nauka i Sztuka” w Krakowie, 1939.

emisja bez ograniczeń wiekowych
Wideo

Upalne dni bez stresu. Praktyczne sposoby na zdrowe lato

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na strefaedukacji.pl Strefa Edukacji