Fiodor Dostojewski „Zbrodnia i kara”. Książka obowiązkowa na maturę: streszczenie, problematyka, test z lektury

„Zbrodnia i kara” to jedna z obowiązkowych lektur na maturze 2023. Co trzeba o niej wiedzieć?
„Zbrodnia i kara” to jedna z obowiązkowych lektur na maturze 2023. Co trzeba o niej wiedzieć? Graf. wikimedia commons/ public domain/ Michail Petrovich Klodt/ Raskolnikow i Marmieładow
„Zbrodnia i kara” jest powieścią o moralności i konsekwencjach naszych czynów. Ukazuje, jak nasze wybory i działania mają wpływ na nasze życie i na życie innych, a także jak nasze motywacje i cele wpływają na nasze postępowanie. Powieść ta jest uważana za jedno z najważniejszych dzieł rosyjskiej literatury i jest ceniona za swoją głębię i wartość filozoficzną. „Zbrodnia i kara” to jedna z obowiązkowych lektur na maturze 2024. Co trzeba o niej wiedzieć? Przeczytaj streszczenie, poznaj problematykę i motywy obecne w powieści. Rozwiąż test ze „Zbrodni i kary” i sprawdź, co pamiętasz z książki.

Spis treści

Geneza „Zbrodni i kary” Dostojewskiego

„Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, która jest lekturą obowiązkową dla maturzystów 2024, powstała w latach 1866-1867 i była pierwszą powieścią, którą Dostojewski napisał po swoim powrocie z Syberii. Powieść powstała w czasie, gdy Dostojewski był bardzo zaangażowany w krytykę i dyskusję na temat filozofii Friedricha Nietzschego. „Zbrodnia i kara” jest więc między innymi krytyką teorii Nietzschego.

Powieść powstała również w kontekście panującej w Rosji atmosfery niepokoju i niezadowolenia, która była częścią większej fali reform społecznych i politycznych w Europie w XIX wieku. „Zbrodnia i kara” ukazuje skrajne warunki życia w Sankt Petersburgu i jest komentarzem do panującej tam sytuacji społecznej.

„Zbrodnia i kara” uważana jest za opus magnum Dostojewskiego i jedną z największych powieści psychologicznych, jakie kiedykolwiek napisano. Praca zagłębia się w naturę zbrodni, kary, odkupienia i ludzkiej egzystencji. Jest to złożona powieść, którą analizowali zarówno filozofowie, socjologowie, jak i psychologowie. Jej tematyka jest swoistym zwierciadłem ludzkiej natury, miała też wpływ na kształtowanie się poglądów na temat moralności i zbrodni.

„Zbrodnia i kara” – gatunek utworu

Dostojewski został uznany za twórcę nowego gatunku literackiego – tzw. analitycznej prozy dialogowej, zwanej też wielogłosową. Na ten wyróżnik formalny utworów Dostojewskiego, zwrócił uwagę w latach dwudziestych XX wieku Michał Bachtin, rosyjski badacz literatury i filozof. Dialog u Dostojewskiego nie jest więc uzupełnieniem i wyjaśnieniem akcji, jak dzieje się to w tradycyjnych opowiadaniach i powieściach. Sam w sobie jest akcją i warunkuje istnienie innych postaci.

Istnieć, to dla Dostojewskiego obcować z drugą osobą, za pomocą wymiany zdań. Brak dialogu to śmierć. Przykładem może być Arkadiusz Swidrygajłow, który popełnia samobójstwo, bo nie ma, nawet sobie, już nic do powiedzenia. W powieściach Dostojewskiego mniej istotne są wydarzenia, ważni są natomiast ludzie, którzy analizując siebie i innych, coraz szybciej posuwają akcję, coraz dokładniej odsłaniają swe wnętrze wobec siebie i innych. Ten sposób rozwijania przebiegu wydarzeń jest poniekąd teatralny, bowiem stosowany jest przez autorów sztuk scenicznych.

Plan wydarzeń powieści Dostojewskiego „Zbrodnia i kara”

  1. Dramatyczna sytuacja materialna Raskolnikowa.
  2. Filozofia Raskolnikowa zawarta w artykule o zbrodni.
  3. Przygotowania do zamordowania lichwiarki.
  4. Zabójstwo Alony i jej siostry.
  5. Choroba Raskolnikowa.
  6. Rozmowy Raskolnikowa z Sonią, czytanie Ewangelii.
  7. Przyznanie się Raskolnikowa do winy.
  8. Katorga i oczyszczenie z win.

Wprowadzenie: Poznajemy głównego bohatera, Rodiona Raskolnikowa, jako biednego i samotnego studenta, który ma wizję radykalnej teorii o „ludziach nadludzkich”.

Popełnienie zbrodni: Raskolnikow postanawia wcielić swoją teorię w życie i dokonuje morderstwa dwóch kobiet – lichwiarki Alony i jej siostry Izawiety.

Konfrontacja z prawem: Raskolnikow jest ścigany przez policję, a detektyw Porfiry Pietrow wprowadza go w labirynt śledztwa i zaczyna prowadzić z nim grę psychologiczną.

Rozterki i wyrzuty sumienia: Raskolnikow zaczyna odczuwać wyrzuty sumienia i konfrontuje się z własnymi motywacjami i konsekwencjami swojego czynu.

Relacje z innymi postaciami: Pojawiają się inne ważne postaci, takie jak Sonia, prostytutka, która staje się duchowym przewodnikiem Raskolnikowa oraz jego kuzynka Dunia, która jest związana z detektywem Pietrowem.

Proces sądowy i kara: Raskolnikow zostaje aresztowany i staje przed sądem, gdzie musi stawić czoła swoim czynom i odpowiedzieć za zbrodnie. Ostatecznie zostaje skazany i odbywa karę w kolonii karnej.

Odkupienie i zrozumienie: Po odbyciu kary Raskolnikow dokonuje procesu odkupienia i zrozumienia swoich czynów, a także pojednania z innymi postaciami.

Bohaterowie powieści „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego

  • Rodion Romanowicz Raskolnikow – główny bohater, 23-letni młodzieniec, który żyje w nędzy. Bieda była powodem rzucenia przez niego studiów, również nędza popycha go do zbrodni. Rodion cierpi nie tylko z powodu własnej biedy, ale i tego, że matka i siostra żyją w ubóstwie, by on mógł się uczyć. Przypuszcza, że siostra chce się poświęcić dla niego i wyjść za mąż za Łużyna. Nie chce do tego dopuścić. Bezradność w tej beznadziejnej sytuacji podsuwa mu pomysł zbrodni. Planuje zabójstwo lichwiarki, Alony Iwanowej.
  • Dunia – siostra Raskolnikowa, odrzuciła zaloty Swidrygajłowa, ale zostaje oskarżona przez jego żonę Marfę o złe prowadzenie się i wyrzucona z ich domu, gdzie pracowała jako guwernantka. Bezgranicznie kocha matkę i brata. Jest zdolna do poświęceń, a także pełna dumy i godności.
  • Marmieładow – pijak, ojciec Soni. Niegdyś była radcą. Jako wdowiec ożenił się powtórnie.
  • Sonia – córka Marmieładowa, która zarabia na życie prostytucją i w ten sposób utrzymuje całą rodzinę: ojca alkoholika, macochę i dwójkę jej dzieci. Sonia staje się duchowym przewodnikiem Raskolnikowa i pomaga mu w odkupieniu.
  • Alona Ivanowna – jedna z ofiar Raskolnikowa, lichwiarka.
  • Lizawieta Iwinska – druga ofiara Raskolnikowa, siostra Alony Ivanowny.
  • Porfiry Pietrowicz – sędzia śledczy. Przede wszystkim jest psychologiem, niezwykle inteligentnym i przebiegłym. Rozszyfrowuje tajemnicę Rodiona przy pomocy pytań, rozmów, logicznego myślenia i wnioskowania. Doprowadza do przyznania się Rodiona do zbrodni.
  • Arkadiusz Swidrygajłow – mężczyzna pogrążony w długach. W jego domu pracowała Dunia jako guwernantka. Bezskutecznie próbował ją uwieść. Nękany wyrzutami sumienia z powodu swych złych czynów popełnił samobójstwo.
  • Marfa Pietrowna – żona Swidrygajłowa, występuje właściwie tylko w opowieściach Arkadiusza Swidrygajłowa i Pulcherii Raskolnikow.
  • Pulcheria Raskolnikowa – matka Rodiona i Duni, bardzo kocha syna, przeczuwa, że stało się coś złego, choć syn i córka robią wszystko, by ukryć przed nią prawdę. Po wyjeździe Rodii na zesłanie, jego matka zapada na chorobę nerwową i umiera.
  • Piotr Pietrowicz Łużyn – adorator Duni. Jest on ograniczony, skąpy, ponury i nadęty. Pragnie ożenić się z Dunią, ubogą panną, by ją całkowicie od siebie uzależnić.

Problematyka utworu „Zbrodnia i kara”

„Zbrodnia i kara” to powieść Fiodora Dostojewskiego, która opowiada historię młodego i niezamożnego studenta Raskolnikowa, który popełnia serię brutalnych morderstw. Opisuje jego wewnętrzne rozterki i walkę z sumieniem, a także ukazuje relacje z innymi postaciami i jego proces sądowy. Głównym tematem powieści jest problem moralności i odpowiedzialności, a także analiza psychologiczna głównego bohatera. „Zbrodnia i kara” ma też pozytywne przesłanie: każdą winę można odkupić, rozumiejąc swój błąd, przyznając się do winy i przyjmując wyrok.

  • Moralność i etyka: Raskolnikow stawia sobie pytanie o to, czy ma prawo do popełnienia zbrodni, aby uwolnić się od biedy i cierpienia.
  • Bezrobocie i bieda: powieść ukazuje trudne życie ludzi żyjących na granicy ubóstwa w Sankt Petersburgu.
  • Psychologia i samotność: powieść ukazuje, jak samotność i brak zrozumienia może prowadzić do destrukcyjnego zachowania.
  • Religia i odkupienie: Sonia i jej wpływ na Raskolnikowa są kluczowymi elementami, które ukazują jego poszukiwanie odkupienia i duchowego zbawienia.
  • Kwestia kary i sprawiedliwości: powieść ukazuje, jak różne formy kary i sprawiedliwości mogą wpływać na człowieka, który popełnia zbrodnie.
  • Wpływ społeczeństwa i moralności na jednostkę: powieść ukazuje, jak presja społeczeństwa i jego moralne normy wpływają na zachowanie i myślenie jednostki.

„Zbrodnia i kara” test z lektury

Nieodłącznym elementem lektur w szkole średniej jest sprawdzian po przeczytaniu lektury. Co może pojawić się na teście ze „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego? Przygotowaliśmy test z lektury, który warto rozwiązać przed omawianiem książki. Przyda się również jako powtórka przez egzaminem maturalnym.

Motywy i nawiązania w powieści „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego

  • Literatura klasyczna: powieść nawiązuje do dzieł takich jak „Boska komedia” Dantego i „Faust” Goethego.
  • Filozofia: powieść odwołuje się do filozofii Nietzschego i jego teorii o „wielkim człowieku”, który ma prawo do popełnienia zbrodni w imię wyższego dobra.
  • Religia i mitologia: powieść zawiera nawiązania do Biblii i mitów starożytnej Grecji.
  • Tematy społeczne: powieść ukazuje problem biedy i bezrobocia w Rosji w XIX wieku, jak również kwestie moralności i sprawiedliwości.
  • Romantyzm i realizm: powieść łączy elementy romantyzmu, takie jak ekspresja emocji i poszukiwanie duchowego odkupienia, z realistycznym ukazaniem życia w Petersburgu w XIX wieku.
  • Symbolika: wiele elementów w powieści, takich jak krew i śnieg, ma głębsze znaczenie i symboliczne nawiązania.
emisja bez ograniczeń wiekowych
Wideo

Pierwszy trening polskich piłkarzy pod okiem 2500 kibiców

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na strefaedukacji.pl Strefa Edukacji