Średniowiecze – epoka literacka: ramy czasowe i charakterystyka. Sprawdź najważniejsze informacje: literatura, malarstwo i opis epoki

Magdalena Konczal
Magdalena Konczal
Charakterystyka epoki średniowiecze, ramy czasowe i najważniejsze informacje o tym okresie literackim.
Charakterystyka epoki średniowiecze, ramy czasowe i najważniejsze informacje o tym okresie literackim. wikimedia commons/ Valère Maxime public domain
Epoka literacka, która trwała od V do XV wieku to średniowiecze. Za umowną datę rozpoczęcia tego okresu uznaje się upadek cesarstwa zachodniorzymskiego (476 rok), a za koniec odkrycie przez Kolumba Ameryki (1492 rok). Ten czas odcisnął piętno na literaturze i sztuce. Przeczytaj, jak wygląda charakterystyka średniowiecza, jakie są ramy czasowe epoki, a także zapamiętaj ważne daty. Ta wiedza przyda się każdemu uczniowi.

Spis treści

Średniowiecze – epoka literacka. Ile trwała? Oto ramy czasowe

Średniowiecze jest jedną z najdłużej trwających epok literackich. Obejmuje czas od X do XV wieku. Za umowną datę rozpoczęcia epoki uznaje się upadek cesarstwa zachodniorzymskiego (476 rok). Za koniec średniowiecza przyjmuje się zazwyczaj odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba w 1492 roku. Inne umowne daty końca średniowiecza to:

  • 1450 – wynalezienie druku,
  • 1453 – upadek Konstantynopola.

Średniowiecze było bardzo zróżnicowaną epoką, ze względu na czas jej trwania. Wyróżnia się trzy fazy średniowiecza:

  • wczesne średniowiecze (V-X wiek),
  • dojrzałe średniowiecze (XI-XIII wiek),
  • schyłek epoki (XIV-XV wiek).

Średniowiecze: skąd wzięła się nazwa epoki?

Nazwę średniowiecze wymyślili ludzie renesansu, którzy uważali, że pomiędzy antykiem a odrodzeniem występowały tzw. wieki średnie – czas bez wybitnej sztuki, literatury i kultury. Dorobek tej epoki zaczęto doceniać dopiero po wielu latach.

Średniowiecze – charakterystyka epoki

W przypadku każdej epoki literackiej występują ważne terminy, które należy zapamiętać. Terminy związane ze średniowieczem to:

  • Uniwersalizm (jedność kultury) – podstawę całej europejskiej wspólnoty kulturowej stanowiła religia chrześcijańska, a także znajomość języka Kościoła, czyli łaciny. Poza tym w całej Europie panował jeden ustrój społeczny (feudalizm).
  • Teocentryzm (Bóg w centrum wszystkiego) – najważniejszą wartością dla ludzi średniowiecza był Bóg, któremu podporządkowywano cały świat.
  • Dualizm – świat postrzegany był na zasadzie przeciwstawnych wartości. Jest to pogląd pochodzący od Platona, który został przejęty przez św. Augustyna. Twierdził on, że każda rzecz ma dwie strony: ziemską i duchową.
  • Scholastyka – metoda rozumowego uzasadniania prawd wiary, oparta na logice Arystotelesa, a rozwijana w średniowieczu przez św. Tomasza z Akwinu.
  • Rękopiśmiennictwo – księgi były pisane ręcznie i bogato zdobione. Właśnie dlatego były bardzo drogie i tylko nieliczne osoby mogły pozwolić sobie na ich zakup.
  • Dwujęzyczność – najważniejszym językiem była łacina, która dopiero później zaczęła ustępować językom narodowym.

Filozofia epoki średniowiecze

Filozofia w średniowieczu zdominowana była przez dwóch głównych myślicieli: św. Augustyna i św. Tomasza z Akwinu.

Św. Augustyn (354-430) to filozof pochodzący z miasta Tagasta. Początkowo wyznawał manicheizm. Nawrócił się pod wpływem matki św. Moniki. Miał wówczas 33 lata. Został biskupem Hippony i jednym z czterech wielkich doktorów Kościoła. Jest twórcą augustynizmu.

Założenia augustynizmu:

  • Bóg jest centralną kategorią filozofii i teologii;
  • św. Augustyn uważał, że zło to brak dobra;
  • dualizm;
  • celem człowieka jest poznawanie Boga i własnej duszy, które ma się dokonywać dzięki łasce bożej;
  • rozum i wiara powinny się uzupełniać;
  • człowiek to istota, która jest wewnętrznie rozdarta i skazana na nieustanną walkę.

Św. Tomasz z Akwinu (1225-1274) to dominikanin, który pochodził z włoskiej rodziny arystokratycznej. Autor słynnego systemu filozoficznego zwanego tomizmem. Zapoczątkował chrześcijański humanizm. Św. Tomasz odrzucał augustiański pogląd, że o istocie człowieka stanowi dusza, a ciało jest jedynie źródłem grzechu.

Założenia tomizmu:

  • Człowiek poznaje świat przez zmysły i rozum, a to prowadzi do poznania Boga;
  • Prawdy wiary można uzasadniać przez wiedzę;
  • Świat jako dzieło boże jest uporządkowany i pełen ładu;
  • Gradualizm – pogląd głoszący, że świat ma hierarchiczną naturę.

Sztuka średniowiecza

Sztuka średniowiecza była ściśle związana z założeniami epoki. Właśnie dlatego w sztuce i architekturze ważną rolę odgrywał teocentryzm. Średniowieczne obrazy były często symboliczne i zazwyczaj przedstawiały wydarzenia z życia świętych.

Bardzo ważna jest także architektura średniowiecza. Dominowały w niej dwa style: styl romański i styl gotycki.

Styl romański przeważał w dojrzałej fazie rozwoju epoki (XI-XIII wiek). Budynki w stylu romańskim miały charakter obronny, właśnie dlatego odznaczały się małymi oknami i grubymi murami. Budowle przypominały proste bryły geometryczne (sześciany, walce, stożki itd.), wznoszono je na planie krzyża lub koła. W malarstwie styl romański charakteryzował się brakiem perspektywy, ludzie przedstawiani byli w sposób odrealniony i płaski.

Styl gotycki dominował w późnym średniowieczu. Same konstrukcje budowli miały symbolizować kontakt między Bogiem a światem, właśnie dlatego były wysokie i strzeliste. Materiałem budowlanym była zazwyczaj czerwona cegła. Ważną rolę odgrywały też witraże, przez które przechodziło światło, symbolizujące boską wszechobecność.

Epoka średniowiecze w literaturze. Jakie są najważniejsze utwory literackie?

Literatura średniowieczna również była związana z głównymi założeniami epoki. Podejmowano więc przede wszystkim tematykę religijną. Twórczość pisarzy średniowiecza miała zazwyczaj charakter moralizatorski: pouczała, wskazywała właściwe drogi postępowania i potępiała zło. Moralizatorskie zadanie literatury określano mianem parenezy, a wzorce osobowe, które promowano, nazywano parenetycznymi.

W średniowieczu istniały trzy wzorce osobowe:

  • Rycerza (np. Roland z „Pieśni o Rolandzie”);
  • Władcy (np. Karol Wielki z „Pieśni o Rolandzie” czy Bolesław Chrobry z Kroniki Galla Anonima);
  • Świętego (np. św. Aleksy czy św. Franciszek).

Najważniejsze utwory literackie w średniowieczu, z uwzględnieniem rodzaju i gatunku literackiego to:

  • Epika: legenda (np. „Legenda o św. Aleksym”), epos rycerski (np. „Pieśń o Rolandzie” czy Kronika Galla Anonima), romans rycerski („Dzieje Tristana i Izoldy”);
  • Liryka: pieśń religijna („Lament świętokrzyski”), hymn („Bogurodzica”);
  • Dramat: moralitet („Skarga umierającego”), misterium („Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim”);
  • Inne: dialog („Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”).
emisja bez ograniczeń wiekowych
Wideo

Pierwszy trening polskich piłkarzy pod okiem 2500 kibiców

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na strefaedukacji.pl Strefa Edukacji