Epoki literackie: romantyzm – ramy czasowe i charakterystyka. Oto najważniejsze informacje o tym okresie

Magdalena Ignaciuk
Magdalena Ignaciuk
„Portret Adama Mickiewicza na Judahu skale” to jeden z najbardziej znanych obrazów z okresu romantyzmu. Ten wizerunek wieszcza jest bardzo często wykorzystywany współcześnie.
„Portret Adama Mickiewicza na Judahu skale” to jeden z najbardziej znanych obrazów z okresu romantyzmu. Ten wizerunek wieszcza jest bardzo często wykorzystywany współcześnie. Wikimedia commons/public domain
Epoka literacka, która do dziś wzbudza zachwyt lub niechęć to romantyzm obecny w Polsce w XIX wieku. Rozpoczął się w XVIII wieku w Anglii i Niemczech, a rok 1822 uznajemy za umowną datę rozpoczęcia epoki w Polsce. Wiele lektur szkolnych pochodzi właśnie z tego okresu. Przeczytaj, jak wygląda charakterystyka romantyzmu, jakie są ramy czasowe epoki, a także zapamiętaj ważne daty. Tę wiedzę powinien mieć każdy maturzysta i ósmoklasista.

Spis treści

Ile trwała epoka romantyzmu? Oto ramy czasowe

Romantyzm rozpoczął się w Europie (w Anglii i w Niemczech) pod koniec XVIII wieku i trwał do połowy XIX wieku. W Polsce datą graniczną jest rok 1822, czyli wydanie „Ballad i romansów” Adama Mickiewicza, które rozpoczęło epokę romantyzmu, datą końcową jest natomiast rok 1863, czyli wybuch powstania styczniowego.

Romantyzm: skąd wzięła się nazwa epoki?

Znaczenia nazwy „romantyzm” należy doszukiwać się w języku łacińskim, to właśnie od łacińskiego słowa „romanus” powstało określenie „romanca” (krótki utwór) i „romanta” oraz znany do dziś „romans”. Z francuskiego słowa romantisme powstał dzisiejszy termin romantyzm. Tak właśnie nazwano epokę, w której artyści wyrażali się w poezji, malarstwie oraz muzyce.

Romantyzm: cechy światopoglądu epoki

Romantycy stawiali na indywidualizm i własne widzenie świata. Ich poglądy silnie związane były z:

  • fascynacją ludowością, czyli przekonaniem, że prosty lud wiejski ma dostęp do sfer nadprzyrodzonych. Akceptacja ludowej moralności: motyw winy i kary, którą często wymierza natura;
  • kultem jednostki: zainteresowanie wyjątkowością człowieka i jego dokonaniami, zwrócono uwagę na wybitne, niezrozumiane przez wszystkich jednostki, które miały odwagę się zbuntować. W Polsce przykładem czczonej jednostki był romantyk-indywidualista;
  • buntem - wobec wcześniejszych form świata: społeczeństwa, poglądów oświeceniowych;
  • zwróceniem się w stronę natury, która przez romantyków widziana była jako twór wiecznie żywy, rozwijający się i mający dualistyczną strukturę. Głoszono pogląd, iż człowiek jest odbiciem natury, co znaczyło, że drogę do własnego wnętrza można odnaleźć poprzez poznawanie natury;
  • spojrzeniu na historię, która była opozycją wobec natury, ale również wpływała na doświadczenie człowieka. Chodziło o spojrzenie na współczesność z perspektywy dziejowej, które pozwala na dojrzenie zmiennego charakteru człowieka.

Filozofia w epoce romantyzmu

Filozofia romantyzmu wiąże się ze zwątpieniem w hasła oświeceniowe, buntem wobec tych poglądów. Filozofowie w epoce romantyzmu mieli inną wizję świata, jako żyjącego i rozwijającego się. Filozofia okresu romantyzmu skupia się wokół czterech filozofów. Byli to:

  • Immanuel Kant: głosił subiektywizm w postrzeganiu świata: obraz świata zależy od tego, przez kogo jest obserwowany. Stąd wzięły się dwa naczelne hasła sztuki w epoce romantyzmu – idealizm i indywidualizm.
  • Friedrich Hegel: twórca wielkiego systemu filozoficznego. Jego zdaniem historia to celowy proces rozwoju świata, który ma prowadzić do wolności. Sztuka to wyraz ducha absolutnego, synteza rzeczywistości z myślą. Skupił się również na definicji tragizmu, w której bohater musi podjąć wybór między dwiema równorzędnymi wartościami, obie przegrywają, a z tego starcia powstaje nowa rzeczywistość, warto zwrócić uwagę na to, że na losy bohatera tragicznego ma wpływ historia, ponieważ zmaga się on z prawidłami dziejowymi.
  • Friedrich Schlegel: stworzył pojęcie poezji romantycznej, która jest efektem natchnienia, geniuszu i intuicji artysty, jest odrzuceniem wszelkich zasad, twórca może korzystać ze wszelkich dostępnych gatunków i środków wyrazu i tworzyć dzieła uniwersalne.
  • Friedrich Wilhelm Schelling: za najwyższy wytwór ludzki uznawał sztukę. Do filozofii wprowadził pojęcie absolutu, czyli jedynego bytu. W sztuce romantycznej widział „zbliżenie rzeczy najbardziej przeciwnych”: tragizmu i komizmu, piękna i brzydoty, zachwycała go twórczość Szekspira. To był jeden z fundamentów estetyki romantyzmu.

Pojęcia filozoficzne istotne dla epoki romantyzmu to idealizm, irracjonalizm i indywidualizm.

Sztuka w romantyzmie: muzyka i malarstwo

Sztuka romantyczna skupiała się na wyrażaniu indywidualność, emocji i wolności twórczej. Podstawę stanowiły symbolizm oraz kreacjonizm. Zarówno muzyka jak i malarstwo miały wzbudzać emocje, skrajne uczucia oraz grozę. Artyści posługiwali się różnymi środkami ekspresji, działali ze swobodą, chętnie łamali zasady estetyczne.

Malarstwo

Najbardziej znanymi malarzami z okresu romantyzmu są: Francisco Goya, Caspar David Frierdich, Eugène Delacroix, William Turner, wśród polskich twórców wyróżnił się Piotr Michałowski.

Pejzaż romantyczny to sposób przedstawiania przyrody, który podkreślał jej dramatyczność, piękno i potęgę.

Muzyka

Muzyka była bardzo ceniona przez romantyków i uznawana za najdoskonalszą ze wszystkich sztuk, była narzędziem do wyrażania najbardziej delikatnych emocji i uczuć.

Muzycy, których znamy z okresu romantyzmu to: Ludwik van Beethoven, Karol Weber, Franciszek Schubert, Feliks Mendelssohn, Robert Schumann, Fryderyk Chopin, Ryszard Wagner, Hektor Berlioz.

Epoka romantyzmu w literaturze. Jakie są najważniejsze utwory literackie?

Dzieła literackie tworzone przez romantyków silnie nawiązywały do ich fascynacji i upodobań. W literaturze romantycznej najbardziej popularnymi gatunkami literackimi były:

  • ballada romantyczna: łączy w sobie elementy epiki, liryki oraz dramatu, opowiada o wydarzeniach tajemniczych, nadprzyrodzonych, nawiązuje do tradycji ludowych, wierzeń, zasad moralnych. Charakteryzuje się grozą, tajemniczością, nastrojowością. Najbardziej znane ballady to utwory Mickiewicza: „Świteź”, „Świtezianka”, „Romantyczność”, „Powrót taty”, „Lilije”.
  • dramat romantyczny: jego najważniejszą cechą jest odrzucenie klasycznej zasady trzech jedności: czasu, miejsca i akcji, a także obecność świata nadprzyrodzonego, elementów fantastycznych, luźno powiązane ze sobą sceny, otwarta kompozycja, a także sceny zbiorowe. Dramat romantyczny to dramat niesceniczny. To utwory Krasińskiego: „Irydion”, „Nie-boska komedia”, Mickiewicza: „Dziady”, Słowackiego: „Kordian”.
  • powieść poetycka: również łączy w sobie elementy epiki, liryki i dramatu. Charakterystyczny jest tu bohater tajemniczy i samotny. Wśród polskich twórców jako autorów powieści poetyckich możemy wskazać Antoniego Malczewskiego: „Maria” i Adama Mickiewicza: „Konrad Wallenrod”

Dzieła literackie epoki romantyzmu

  • Adam Mickiewicz: „Konrad Wallenrod”, „Pan Tadeusz”, „Dziady”;
  • Juliusz Słowacki: „Beniowski”, „Balladyna”, „Kordian”;
  • Cyprian Kamil Norwid: „Moja piosnka”, „Fortepian Szopena”, „Bema pamięci żałobny rapsod”;
  • Aleksander Fredro: „Zemsta”, „Śluby panieńskie, czyli Magnetyzm serca”, „Damy i Huzary”, „Pan Jowialski”;
  • Zygmunt Krasiński: „Nie-boska komedia”, „Irydion”;
  • Johann Wolfgang Goethe: „Cierpienia młodego Wertera”, „Faust”, „Król Olch”;
  • George Gordon Byron: „Giaur”, „Mazepa”;

Kierunki artystyczne charakterystyczne dla epoki romantyzmu

  • Orientalizm - fascynacja kulturą i sztuką Wschodu. Zainteresowanie egzotyką orientalnej przyrody, odmienną filozofią, kulturą i obyczajowością mieszkańców wschodnich krajów.
  • Werteryzm - postawa charakteryzująca się emocjonalną skrajnością, rozpaczliwą, przesadną uczuciowością, postrzegania świata poprzez własne marzenia i poezję, buntem przeciwko społeczeństwu i konwencjom. Bohater werteryczny ma poczucie bezsensu istnienia, dąży do samozagłady, często punktem kulminacyjnym staje się jego samobójstwo. Nazwa pochodzi od postaci Wertera z powieści epistolarnej J. W. Goethego „Cierpienia młodego Wertera”.
  • Bajronizm - ostawa romantyczna charakteryzująca się buntem, samotnym przeciwstawianiem się złu, tajemniczością. Bohaterowie bajroniczni często opisywanie byli jako wyobcowani buntownicy ze skłonnościami do popełniania zbrodni. Termin stworzony przez George’a Bayrona.
  • Wallenrodyzm - wzór postępowania, który odwołuje się do niegodnych sposobów walki takich jak: zdrada, podstęp, spisek. To postawa patriotyczna z czasów niewoli. Nazwa zaczerpnięta od nazwiska bohatera powieści poetyckiej Mickiewicza „Konrad Wallenrod”.
  • Kreacjonizm - pogląd mówiący o tym, że dzieło artystyczne jest swobodnym wytworem wyobraźni autora i nie ma odniesienia do rzeczywistości. To dawało pisarzom bardzo dużą swobodę, ponieważ nie było konieczności stosowania zasady prawdopodobieństwa i realizmu. Treść dzieła była w całości uzależniona od wyobrażeń twórcy, co dawało mu bardzo dużą swobodę działania.
  • Mistycyzm - człowiek, świat i natura mają istotę duchową. Zgodnie z tym założeniem najwyższą formą poznania są wiara i intuicja. Stany mistyczne mogą przybierać formy widzeń, wizji lub snów.
  • Mesjanizm - przekonanie o przemianie, która ma się dokonać dzięki Mesjaszowi wybranemu przez Boga (mesjanizm żydowski i naród wybrany). W Polsce odwołanie do Polaków jako narodu wybranego, który doświadcza cierpienia, by doznać zbawienia.
  • Poezja tyrtejska - nazwa utworzona od imienia greckiego poety Tyrteusza, to rodzaj poezji patriotycznej. Najważniejszą jej cechą jest wzbudzanie miłości do ojczyzny, rozwijanie uczuć patriotycznych w celu zmotywowania ludzi do walki i obrony ojczyzny, poświęcenia własnego życia dla kraju.
od 7 lat
Wideo

Najwięksi przegrani wyborów do Europarlamentu 2024

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Wróć na strefaedukacji.pl Strefa Edukacji